Koffie is meer dan een ochtendritueel; achter elke boon schuilt een wereld van geschiedenis, smaak en teelt. Wie zich verdiept in koffie ontdekt al snel dat er grote verschillen zijn tussen de soorten koffiebonen. Hoewel er tientallen soorten bestaan, domineren arabica en robusta de wereldmarkt, terwijl de minder bekende soorten liberica en excelsa nauwelijks commercieel worden gebruikt. In deze gids ontdek je wat elk van deze soorten uniek maakt en welke arabica-variëteiten je moet kennen om de beste koffie te zetten.

Wat zijn koffiebonen?

Koffiebonen zijn de zaden van de koffiebes en vormen de basis van al onze geliefde koffiedranken. Wereldwijd bestaan honderden soorten, maar slechts twee spelen een dominante rol in de commerciële markt: arabica en robusta. Arabica staat bekend om zijn verfijnde smaak, subtiele aroma’s en zachtere zuurgraad. Robusta daarentegen heeft meer cafeïne, een stevigere body en is vaak bitterder, maar is goedkoper en beter bestand tegen ziekten.

Liberica en excelsa zijn zeldzaam en komen nauwelijks in de supermarkt of koffiebranderijen voor. Ze hebben unieke smaken, maar worden vooral lokaal of als curiositeit geteeld.

Arabica: de meest populaire koffiesoort

Coffea arabica is de meest geteelde en geliefde koffiesoort, verantwoordelijk voor het grootste deel van de specialty coffee markt. Arabica groeit het beste op hoogtes van 900 tot 2200 meter en heeft een lagere cafeïne dan robusta. De smaak is veelzijdig: van bloemig en fruitig tot chocoladeachtig en karamelachtig.

Smaakprofiel en verwerking van arabica

• Washed (nat): helder, fris, pure aroma’s
• Natural (ongewassen): zoet, fruitig, wijnachtige tonen
• Honey: romig en zacht, balans tussen zoet en zuur

Arabica is gevoelig voor klimaatveranderingen en ziekten, waardoor de teelt uitdagend kan zijn. Toch maakt juist dit de smaak zo complex en geliefd.

Robusta: krachtig en veelzijdig

Coffea canephora, beter bekend als robusta, heeft een hoger cafeïnegehalte en een sterkere, bitterdere smaak dan arabica. De boon is resistenter tegen plagen en groeit goed op lagere hoogtes. Robusta wordt vaak gebruikt in espresso-blends om extra body en crema te geven en in instantkoffie vanwege de hoge opbrengst.

Liberica: zeldzaam en aromatisch

Coffea liberica heeft grote, onregelmatige bonen en een unieke smaak met bloemige, houtachtige en rokerige tonen. Deze soort komt vooral voor in West-Afrika en de Filipijnen en is ideaal voor koffieliefhebbers die eens iets anders willen proberen.

Excelsa: fruitig en complex

Oorspronkelijk als aparte soort gezien, wordt excelsa tegenwoordig vaak als onderdeel van liberica beschouwd. Excelsa voegt fruitige en lichtzure tonen toe aan blends, waardoor de koffie meer complexiteit krijgt.

Populaire arabica-variëteiten

Binnen arabica bestaan talloze variëteiten. Hier zijn de belangrijkste:

• Typica: klassieke, elegante smaak, lage opbrengst
• Bourbon: zoet, fruitig, ronde body
• Gesha (Geisha): extreem aromatisch, bloemig, thee-achtig, hoge prijs
• SL28 & SL34: citrus, zwarte bes, levendige zuren, Keniaanse specialty
• Caturra: compacte Bourbon-mutatie, helder en gebalanceerd
• Catuai: hybride van Caturra en Mundo Novo, veelzijdig
• Mundo Novo: natuurlijke kruising, chocolade- en notenachtige tonen
• Pacamara: grote boon, fruitig en wijnachtig
• Maragogype: olifantenboon, mild en bloemig
• Ethiopische heirloom-variëteiten: jasmijn, citrus, blauwe bes, zeer aromatisch
• Resistentievariëteiten (Catimor, Castillo): ziekteresistent, geschikt voor betaalbare blends

Welke koffiebonen kies je voor welke toepassing?

• Filterkoffie / specialty: Gesha, SL28, Bourbon, Ethiopische landrassen
• Espresso-blends: Caturra, Catuai, Mundo Novo
• Betaalbare blends: Catimor, Castillo, eventueel met een klein percentage robusta

Door te begrijpen welke koffiebonen en variëteiten er zijn, en hoe ze worden verwerkt, haal je het maximale uit elke kop. Of je nu van een zachte arabica houdt, een krachtige robusta, of iets zeldzaams als liberica wilt proberen, kennis van koffiebonen maakt elk kopje bijzonder.